ذ
فهرست مطالب
عنوان و شماره صفحه
2-9-3-انتخاب بذر………………………………………………………………………………………………………….17
2-9-4-میزان بذر مصرفی………………………………………………………………………………………………….17
2-9-5-عملیات کاشت…………………………………………………………………………………………………….18
2-9-6-مواد غذایی مورد نیاز سورگوم………………………………………………………………………………..18
2-10-عملیات داشت……………………………………………………………………………………………………….19
2-11-آفات……………………………………………………………………………………………………………………20
2-12-برداشت………………………………………………………………………………………………21
2-12-1-زمان برداشت…………………………………………………………………………………………………….21
2-13-تناوب زراعی سورگوم…………………………………………………………………………………………….22
2-14-تأثیر نیتروژن بر روی صفات کمی و کیفی علوفه………………………………………………………….23
2-15-تأثیر تراکم کاشت بر روی صفات کمی و کیفی علوفه………………………………………………….32
فصل سوم
3-1-موقعیت جغرافیایی و ویژگی های آب و هوایی محل اجرای آزمایش…………………………………43
3-2-کیفیت خاک محل اجرای آزمایش………………………………………………………………………………44
3-3-طرح آزمایشی مورد استفاده…………………………………………………………………………………………44
3-4-عملیات آماده سازی زمین…………………………………………………………………………………………..45
3-5-کاشت…………………………………………………………………………………………………………………….45
3-6-داشت……………………………………………………………………………………………………45
3-6-1-آبیاری………………………………………………………………………………………………………………..45
3-6-2-تنک کردن………………………………………………………………………………………………………….46
3-6-3-وجین و مبارزه با بیماری ها و آفات………………………………………………………………………….46
3-7-نمونه برداری جهت اندازه گیری صفات مورد ارزیابی……………………………………………………..46

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-8-تجزیه واریانس داده ها……………………………………………………………………………………………….47
ر
فهرست مطالب
عنوان و شماره صفحه
فصل چهارم
4-1-مراحل فنولوژیکی………………………………………………………………..49
4-1-1-تاریخ سبز شدن…………………………………………………………………………………………………….49
4-1-2-تاریخ سنبله رفتن…………………………………………………………………………………………………..49
4-2-مراحل مرفولوژیکی………………………………………………………………49
4-2-1-ارتفاع بوته…………………………………………………………………………………………………………..49
4-2-2-تعداد برگ………………………………………………………………………………………………………….52
4-2-3-تعداد پنجه…………………………………………………………………………………………………………..55
4-3-اجزاء عملکرد………………………………………………………………………58
4-3-1-وزن ساقه…………………………………………………………………………………………………………….58
4-3-2-وزن برگ……………………………………………………………………………………………………………60
4-3-3-وزن سنبله……………………………………………………………………………………………………………62
4-4-شاخص های رشد…………………………………………………………………64
4-4-1-شاخص سطح برگLAI))…………………………………………………………………………………….64
4-4-2-وزن خشک کل(TDW)……………………………………………………………………………………..67.
4-4-3- میزان جذب خالص(NAR)………………………………………………………………………………….69
4-4-4-میزان رشد محصول(CGR)…………………………………………………………………………………..71
4-4-5-میزان رشد نسبی(RGR)……………………………………………………………………………………….73
4-5-نتیحه گیری و پیشنهادات………………………………………………………..75
4-5-1-نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………75
4-5-2-پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………..76
ز
فهرست جدول ها
عنوان و شماره صفحه
جدول3-1-آمار آب و هوایی منطقه در طول فصل زراعی……………………………………………………….43
جدول3-2- نتایج آزمایش تجزیه خاک ………………………………………………………………………………44
جدول4-1-تجزیه واریانس صفات ارتفاع بوته.تعداد برگ.تعداد پنجه………………………………………..49
جدول4 -2-تجزیه واریانس صفات وزن ساقه.وزن برگ.وزن سنبله……………………………………………..52
جدول4-3-مقایسه میانگین صفات مرفولوژیک و اجزاء عملکرد در تراکم های مختلف…………………..54
جدول4-4- مقایسه میانگین صفات مرفولوژیک و اجزاء عملکرد درسطوح مختلف کود اوره…………..55
جدول 4-5- تجزیه واریانس صفات بیشینه شاخص سطح برگ (LAImax)……………………………….67
س
فهرست شکل ها
عنوان و شماره صفحه
شکل4-1-اثر تراکم بوته بر ارتفاع هربوته……………………………………………………………………………..50
شکل4-2- اثر کود اوره بر ارتفاع هر بوته……………………………………………………………………………..51
شکل4-3- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر ارتفاع هر بوته …………………………………………………51
شکل4-4-اثر تراکم بوته بر تعداد برگ در هربوته………………………………………………………………….53
شکل4-5- اثر کود اوره بر تعداد برگ در هربوته…………………………………………………………………..53
شکل4-6- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر تعداد برگ در هربوته………………………………………..54
شکل4-7-اثر تراکم بوته بر تعداد پنحه درهر بوته…………………………………………………………………..56
شکل4-8- اثر کود اوره بر تعداد پنحه در هربوته……………………………………………………………………57
شکل4-9-اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر تعداد پنحه در هربوته………………………………………….57
شکل4-10-اثر تراکم بوته بر وزن ساقه درهر بوته………………………………………………………………….58
شکل4-11-اثر کود اوره بر وزن ساقه درهربوته…………………………………………………………………….59
شکل4-12- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر وزن ساقه در هربوته………………………………………..59
شکل4-13-اثر تراکم بوته بر وزن برگ در بوته……………………………………………………………………60
شکل4-14-اثر کود اوره بر وزن برگ درهربوته……………………………………………………………………61
شکل4-15- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر وزن برگ در هربوته……………………………………….61
شکل4-16اثر تراکم بوته بر وزن سنبله در هربوته……………………………………………………………………63
شکل4-17-اثر کود اوره بر وزن سنبله درهر بوته…………………………………………………………………..63
شکل4-18- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر وزن سنبله در هربوته………………………………………64
شکل4-19-روند تغییرات LAI سورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه-روز رشد……………………………………………………………………………………………………………….65
شکل4-20-روند تغییرات LAI سورگوم علوفه ای در سطوح مختلفکود اوره درطول فصل رشد بر
اساس درجه-روز رشد……………………………………………………………………………………………………..66
ششکل4-21-روند تغییراتTDW سورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه روز رشد…………………………………………………………………………………………………………………68
فهرست شکل ها
عنوان و شماره صفحه
شکل4-22-روند تغییراتTDW سورگوم علوفه ای در سطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر
اساس درجه روز رشد………………………………………………………………………………………………………..69
شکل4-23-روند تغییراتNAR سورگوم علوفه ای درتراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اسا
درجه روز رشد………………………………………………………………………………………………………………..70
. شکل4-24-روند تغییراتNAR سورگوم علوفه ای درسطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر اساس درجه روز رشد…………………………………………………………………………………………………….71
شکل4-25-روند تغییرات CGRسورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه روز رشد…………………………………………………………………………………………………………………72
شکل4-26روند تغییرات CGRسورگوم علوفه ای در سطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر
اساس درجه روز رشد………………………………………………………………………………………………………..73
شکل4-27-روند تغییرات RGRسورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه روز رشد……………………………………………………………………………………………………………….74
شکل4-28-روند تغییرات RGRسورگوم علوفه ای در سطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر
اساس درجه روز رشد……………………………………………………………………………………………………….74
ص

فصل اول
مقدمه و اهداف
1-1-مقدمه
یکی از عمده‌ترین مشکلات تولید پروتئین و محصولات دامی در کشور، کمبود علوفه و خوراک کافی جهت تغذیه‌ی دام‌ها می‌باشد. سورگوم علوفه‌ای (sorghum bicolor (L) monch) یکی از مهمترین گیاهان علوفه‌ای مناطق خشک و نیمه‌خشک دنیا است که به علت سازگاری با شرایط گرم و خشک و بالا بودن کارایی مصرف آب می‌تواند در مناطقی که با کمبود آب مواجه هستند تولید خوبی داشته باشد. امروزه علاوه بر ارقام بومی متداول، کشت ارقام هیبرید پر محصول سورگوم نیز در ایران رو به افزایش است(20و12).سورگوم علوفه‌ای عمدتا در مناطق جنوب ایران کشت می‌شود و معمولا تراکم کاشت پایین و فاصله‌ی ردیفی کم باعث افزایش تولید ماده‌ی خشک علوفه‌ای می‌گردد، اما با افزایش تراکم کیفیت علوفه کاهش می‌یابد. این گیاه در شرایط دیم نیز بخوبی شرایط آبیاری رشد موفقیت‏آمیزی دارد. علوفه‏ی آن تقریبا برای تغذیه بیشتر دام‏ها مورد استفاده قرار می‏گیرد و همچنین می‏تواند بعنوان علوفه خشک و سیلویی مورد استفاده قرار گیرد. به هر حال کیفیت سورگوم علوفه‏ای، به علت کم بودن محتوای پروتیین و وجود اسید پروسیک پایین است. بنابراین بهبود کیفیت و کمیت سورگوم علوفه ای الزامیست (12)
سورگوم علوفه‏ای پنجمین غله بعد از گندم، برنج، ذرت و جو می باشد (fao 2004) و برای سیستم های کشت پایدار بسیار مناسب است زیرا توانایی زنده ماندن در شرایط محدودیت آب را دارد (53و34). اهمیت آن به عنوان یک گیاه علوفه‏ای، رشد آن در نقاط مختلف دنیا و همچنین سودمندی بالا از یک طرف و توانایی سازگاری با آب و هوای مختلف و شرایط کمبود آب از طرف دیگر می‏باشد. سورگوم می‏تواند در هر دو شرایط آب و هوایی گرم در سودان، یا آب و هوای نسبتا سرد در جنوب کانادا سازش یابد. تحت شرایط محدودیت ممکن است بطور معنی داری سود بیشتری نسبت به ذرت تولید کند (76).
در گیاهان علوفه‏ای از گونه‏های مختلف از جمله سورگوم، در شرایط افزایش غلظت CO2 و تیمارهای مختلف نیتروژن، افزایش CO2 تنها درر صورتی می‏تواند منجر به افزایش عملکرد و رشد مجدد بهتر گردد که گیاه در محدودیت نیتروژن قرار نداشته باشد و بتواند به نسبت افزایش غلظت CO2، از خاک نیز نیتروژن بیشتری جذب نماید. گزارش شده است که افزایش نیتروژن اثر مثبتی بر روی ارتفاع گیاه و عملکرد شکر در سورگوم شیرین داشته است. هر چند علوفه سورگوم و دانه‏ی آن نقش عمده‏ای در تغذیه دام و زندگی روزمره انسان دارد، اما با این وجود در اکثر کشورهای جهان پژوهش و پیشرفت در امر تولید و مدیریت این گیاهان، در مقایسه با تلاش و توجهی که به سایر محصولات معطوف می‏شود، اندک است. با توجه به کمبود مراتع غنی و فشار دام بر آن‏ها، بررسی و مطالعه پیرامون کشت این محصولات اهمیت ویژه‏ای می‏یابد (74).اظهار داشتند که توزیع مساوی کود نیتروژن در دو نوبت، موقع کاشت یا بعد از تنک و پس از برداشت چین اول، به‏طور معنی‏داری عملکرد ماده خشک سورگوم علوفه‏ای را افزایش داده واجزای عملکرد را نیز بهبود می‏بخشد.در عین حال، استفاده موثر از نیتروژن به عوامل مختلفی بستگی داشته ومیزان نیاز گیاهان با توجه به این عوامل متفاوت می‏باشد(27، 41 و 2).
عملیات زراعی نیز می‏تواند عملکرد سورگوم را تحت تاثیر قرار دهد و تراکم کاشت یکی از ابزار عمده مورد نیاز برای رشد گیاه و عملکرد است. تراکم کاشت بالا عملکرد دانه‏ای و علوفه‏ای سورگوم را تحت تاثیر قرار می‏دهد. افزایش تراکم گیاهی باعث افزایش ارتفاع و وزن خشک ساقه می‌شود و تعداد پنجه را نیز کاهش می‌دهد و از طرفی عملکرد ماده‌ی خشک و محتوای پروتئین علوفه‌ی سورگوم با دادن کود سرک افزایش می‌یابد. گزارش‏ها حاکی از این است که برهمکنش مقادیر کود نیتروژن و آرایش کاشت (تراکم بوته) بر درصد پروتئین خام تاثیر معنی داری نداشت (4). نظر به این‌که کود شیمیایی نیتروژن و فاصله ی بوته ها روی ردیف کاشت ( تراکم در واحد سطح) نقش مهمی در تولیدات گیاهی، به خصوص در گیاهان علوفه‌ای ایفا می‌کنند و میتوانند خصوصیات مورفولوژیکی سورگوم علوفه‏ای را به‏طور معنی‏داری تحت تاثیر قرار دهند، بررسی میزان کاربرد کود نیتروژن و فاصله ی بوته ها (تعداد بوته در واحد سطح) برای هر محصول گیاهی از اهمیت بسزایی برخوردار است.
1-2-اهداف این پژوهش:
1- دستیابی به بهترین مقدار محلول پاشی کود اوره با توجه به نتایج.
2-بررسی صفات فیزیولوژیک و تاثیر تراکم ها و سطوح مختلف کود اوره بر روی این صفات.
3-دستیابی به تراکم مطلوب با توجه به الگوی محلول پاشی و نتایج داده ها.
4-بررسی امکان تولید علوفه تابستانه از سورگوم علوفه ای در شهرستان کوهدشت.
فصل دوم بررسی منابع
2-1-تاریخچه و مبدا سورگوم:
موطن اولیه سورگوم یا ذرت خوشه‏ای، مناطق استوایی آفریقا و شاید آسیا می‏باشد. قدیمی‏ترین تاریخ کاشت آن به‏درستی مشخص نیست، ولی شواهد امر نشان می‏دهد که از صدها سال پیش از میلاد حضرت مسیح در آفریقا و آسیا کشت می‏شده و یکی از محصولات مهم آن مناطق بوده است و امروزه در نواحی بسیار وسیعی از دنیا کشت می‏گردد. کشورهای هندوستان، چین، روسیه، آرژانتین و بعضی از کشورهای آفریقایی بیشترین سطح زیر کشت را دارا می‏باشند. سورگوم در پایان قرن نوزدهم از آفریقا وارد آمریکا و سپس استرالیا شد و در حدود صد سال است که در این قاره مورد کشت و زرع قرار می‏گیرد. سورگوم در بین غلات مکان پنجم را بعد از گندم، برنج، ذرت و جو از لحاظ سطح زیر کشت بعهده دارد. سورگوم از آن‏جا که سازگاری فوق‏العاده زیادی با نواحی نیمه‏خشک دارد از غلات اصلی آن سامان می‏باشد، مشروط بر آنکه در نواحی مزبور تابستان‏های گرم و طولانی حکمفرما باشد. حدود 75% از سطح زیر کشت سورگوم در کشورهای آفریقایی و آسیایی صورت می‏گیرد. دانه‏های سورگوم دارای مصارف بسیار زیادی است و به صورت‏های مختلف مورد استفاده قرار می‏گیرد. دانه‏های سورگوم به عنوان غذای اصلی بیش از 200 میلیون نفر از مردم آسیا و آفریقاست، در حالی که در اروپا و آمریکای شمالی بیشتر در تغذیه طیور و دام مورد استفاده قرار می‏گیرد. سورگوم همچنین برای تهیه جاروب و تولید موم، نشاسته، الکل، قند و دکسترین کشت شده و مورد استفاده قرار می‏گیرد. در گیلان و مازندران به طور سنتی از ساقه آن قند مایع استخراج می‏کنند. سورگوم نسبت به خشکی بسیار مقاوم بوده و دارای رشد سریع می‏باشد. انواع سورگوم (ذرت خوشه‏ای) در طیف وسیعی از خاک‏ها رشد و نمو می‏یابند و تمایل بخصوصی نسبت به خاک معینی ندارند و بخوبی در اراضی با قدرت تولیدی پایین (شنی و قلیایی) کشت می‏گرد (47).
2-2-دلایل توسعه سورگوم در آینده:
از ویژگی‏های بارز سورگوم که راه را برای گسترش این گیاه علوفه‏ای هموار می‏کند می‏توان تحمل به گرما، تولید در شرایط خشکی، تولید بیوماس زیاد و C4 بودن گیاه سورگوم را نام برد (20).
1-با افزایش میزان دی‏اکسید‏کربن درجه حرارت زمین افزایش پیدا می‏کند. تحمل به گرما و مسیر فتوسنتزی سورگوم برای شرایط محیطی در مناطق وسیع جغرافیایی می‏تواند مناسب باشد.
2-در مجموع با افزایش درجه حرارت و در نهایت تغییرات اقلیمی، ممکن است کل نزولات تغییر نماید. احتمالا گیاهان زراعی سه کربنه همانند گندم، جو و یولاف در اثر گرما و آب و هوای خشک دچار کاهش عملکرد شوند. براساس تحقیقات مشخص شده است که درجه حرارت گیاه شدیدا تحت تاثیر میزان آب می‏باشد. اگر گیاهان زراعی مناسب برای شریط خشک وجود نداشته باشد تولید محصولات زراعی در مناطق خشک دنیا متوقف می‏شود. سورگوم گیاهی است با نیاز کم‏آبی که در آینده جایگاه مناسبی خواهد داشت.
1- یکی از خصوصیات سورگوم تولید بیوماس بالاست که این هم یکی از خصوصیات مهم گیاهانC4 می‏باشد.
2- با افزایش دی اکسید کربن واکنش گیاهان نسبت به C3 بیشتر است.
دی اکسید کربن عامل مهمی در در فرآیند فتوسنتز بوده که تاثیر زیادی بر عملکرد، مخصوصا در گیاهان C4 دارد (20).
2-3-گیاهشناسی سورگوم:
سورگوم گیاهی یک ساله از خانواده غلات (Poaceae)، جنس Sorghum، و با نام علمی Sorghum bicolor L. می‏باشد، که از تنوع ژنتیکی گسترده‏ای برخوردار است و دارای انواع متفاوتی از واریته‏ها و هیبریدهاست. سورگوم از گیاهان خودگشن بوده و گونه‏های یک ساله آن دارای 2n= 20 کروموزومی می‏باشند.
اما حدود 6% دگرگشنی در آن دیده می‏شود و جزء گیاهان روزکوتاه می‏باشند. تنها گونه چندساله جنس سورگوم قیاق می‏باشد.
2-4-مرفولوژی سورگوم:
سورگوم گیاهی یک ساله است که ارتفاع ساقه در این گیاه متفاوت است. ساقه این گیاه توپر بوده و گره‏دار است (18). سورگوم دارای سیستم ریشه گسترده‏تر و افشان‏تری نسبت به ذرت می‏باشد، سیستم ریشه‏ای گسترده که باعث می‏شود رطوبت قابل استفاده از خاک را جذب کند و می‏تواند تحمل به خشکی این گیاه را توضیح دهد (20).
قدرت پنجه‏زنی سورگوم بسیار بالابوده و این کیفیتی بسیار مطلوب برای تولید علوفه است. برگ‏ها از روی گره‏های ساقه خارج شده و به‏طور متناوب قرار دارند(47).
2-4-1-ساقه:
سورگوم گیاهی است که دارای ارتفاع متفاوت می‏باشد و از 80 سانتی‏متر تا 2 متر و گاهی اوقات از 30 سانتی‏متر تا 5 متر نیز دیده می‏شود. قطر ساقه از پایین به بالا کم شده و ساقه‏ها گره‏دار می‏باشند. فواصل گره‏ها در قسمت‏های انتهایی ساقه زیادتر بوده و گره‏های پایین ساقه خاصیت ریشه دادن (ریشه‏های هوایی1) دارند (47).
رنگ ساقه تحت شرایط محیطی و رقم متفاوت است(18و20). ساقه سورگوم آبدار بوده و بالا بودن شیره ساقه باعث افزایش مقاومت سورگوم نسبت به ورس، بیماری‏ها و بالا رفتن ارزش علوفه‏ای آن می‏گردد (47).
2-4-2-ریشه:
بذر سورگوم در موقع جوانه زدن تولید یک ریشه اولیه جنینی می‏کند. ریشه‏های دائمی از محل گره انشعاب (مانند سایر غلات) در زیر خاک بوجود می‏آیند. ریشه جنینی در زمان جوانه‏زنی به اعماق خاک نفوذ کرده و در طول خود دارای ریشه‏های جانبی گسترده‏ای می‏باشند (20).
به محض این‏که ریشه‏های جانبی مستقر شدند، سیستم ریشه بذری معمولا از بین می‏رود. تلفات اولیه ریشه بذری به دلیل صدمه مکانیکی یا بیماری می‏تواند باعث مرگ گیاهچه یا با عمق تحریک در منشعب شدن و رشد ریشه‏های جانبی موجود شود و بدین ترتیب منجر به حجم بیشتر ریشه‏ها گردد. در مرحله رشد اولیه (رشد رویشی) بین کل طول ریشه و سطح برگ و بین حجم ریشه و سطح برگ رابطه خطی وجود دارد (34). گیاهانی که سطح بیشتری دارند احتمالا حجم ریشه و طول زیادتری از ریشه‏های جانبی دارند. سورگوم دارای ریشه‏ای گسترده‏تر و افشانتری نسبت به ذرت است. حدود 84% از کل وزن ریشه ممکن است در 15 سانتی‏متری سطح خاک در شرایط مطلوب باشد.
یکی دیگر از خصوصیات ریشه‏های سورگوم داشتن مقادیر زیادی تارهای کشنده است که میزان آن‏ها در یک سانتی‏متر مربع تقریبا دو برابر ذرت است (34).و با خشک شدن تارهای کشنده و یا ریشه‏های باریک و ریز از بین رفته و با مرطوب شدن مجدد خاک تارهای جدیدی جایگزین آن‏ها می‏شود. در سورگوم دانه‏ای در طول مدتی که دانه‏ها پر شده و مخزن اصلی مواد فتوسنتزی می‏باشند، احتمالا توسعه و رشد ریشه شدیدا محدود می‏شود. سیستم ریشه‏ای هیبریدها در این مرحله نسبتا فعال است (34). رشد و پراکنش ریشه‏های سورگوم تحت تاثیر آب، خاک، مقاومت فیزیک خاک و خلل و فرج خاک قرار می‏گیرد.
2-4-3-برگ:
گیاهچه جنینی چهار برگ حقیقی دارد و برگ‏های بعدی پس از سبز شدن تولید می‏شوند. هیبریدها برگ‏های خود را با سرعت بیشتری نسبت به لاین‏های والد خود تولید می‏کنند (34).
برگ‏های هیبریدها معمولا از مقدار متوسط والدین بزرگتر و عریض‏تر هستند و در بیشتر موارد هیبریدها از نظر خصوصیات توسعه برگ بهتر از والدین خود می‏باشند (34).
هر گیاه 7 تا 20 میانگره دارد، یک غلاف برگ از هر گره خارج می‏شود و در ارقام پاکوتاه غلاف‏ها همپوشانی دارد. پهنک برگ‏ها از هر غلاف خارج شده و در دو طرف ساقه واقع می‏شوند و ترتیب برگ‏ها به صورت متناوب می‏باشد. برگ‏ها شبیه برگ‏های ذرت می‏باشد ولی تنوع طول و عرض آن‏ها بیشتر است. برگ‏های سورگوم در برخی از ارقام معمولا باریک‏تر از برگ‏های ذرت می‏باشد.
طبق بررسی‏های انجام شده در برخی ارقام حداکثر طول در حداکثر عرض معادل 747/0 سطح برگ را به ما نشان می‏دهد. سلول‏های نگاه‏دارنده آب متعددی، نزدیک به رگبرگ میانی بر روی سطح فوقانی برگ قرار گرفته است. در شرایط تنش خشکی این سلول‏ها باعث تاخوردن طولی برگ (حالت لوله‏ای برگ) و پیچش آن شده که تعرق و تنش مربوط به پژمردگی کم می‏شود (20).
اپیدرم برگ با لایه‏ای از موم سفید پوشیده شده است، این لایه‏ی سطحی مومی همراه کوتینی شده، تلفات آب را کاهش می‏دهد (34).
اختلافات قابل توجهی در سرعت رشد روزانه سورگوم وجود دارد. در شرایط محیطی نیمه مرطوب ملاحظه گردید که حداکثر سرعت توسعه برگ در اواخر بعد از ظهر حاصل گردید. همچنین در شرایط نیمه خشک سرعت رشد برگ‏ها بخصوص پرچم به موازات تغییر درجه حرارت هوا بوده و حداکثر سرعت رشد حدود اواسط روز و حداقل آن در تاریکی است. توسعه برگ گیاهانی که تحت تنش آبی می‏باشند با کاهش سرعت رشد مواجه می‏شوند. تنش آب یکی از رایج ترین علل کاهش سطح برگ می‏باشد. تنش آب خاک در محیط گرم و خشک باعث افزایش زیادی در تراکم روزنه‏ها در واحد سطح برگ شد ولی نسبت روزنه‏ها به تعداد سلول‏های اپیدرم تغییر نکرد (34و35).
سورگوم یکی از گیاهانی است که نسبت به بسیاری از گیاهان دیگر آب را بهتر جذب کرده و همچنین بهتر می‏تواند تلفات آب به اتمسفر را تنظیم نماید (34).
2-4-4-پنجه‏زنی:
سورگوم مثل دیگر گیاهان زراعی که به خانواده پواسه تعلق دارند توانایی تولید پنجه را دارا می‏باشد(34). تنوع پنجه زنی در این گیاه زیاد است. قدرت پنجه‏زنی کیفیتی بسیار مطلوب برای تولید علوفه و برای تولید دانه نامطلوب است. پنجه‏زنی تحت تاثیر غالبیت انتهایی قرار داشته که به‏وسیله‏ی هورمون‏های گیاهی تنظیم می‏شود. غالبیت انتهایی خصوصیتی وراثتی بوده که تحت تاثیر عوامل محیطی و اکولوژیکی تغییر می‏کند.
عوامل محیطی مانند درجه حرارت، دوره‏ی نوری رطوبت خاک و اکولوژی همانند جمعیت گیاهی عوامل یاد شده با سیستم‏های هورمونی داخل گیاه اثر متقابل داشته و درجه پنجه‏زنی را مشخص می‏نماید. پنجه‏زنی در دمای نسبتا مطلوب، حدود 15/20 درجه سانتی‏گراد اتفاق می‏افتد.
در سورگوم دانه‏ای پنجه‏ها به مدت 10 تا 15 روز بعد از ساقه اصلی خواهند رسید که در نتیجه این، تاثیر نامطلوبی در برداشت دانه بوجود می‏آید. بر خلاف پنجه‏زنی در غلات دانه‏ریز که همزمان رخ می‏دهد، پنجه‏زنی سورگوم معمولا همزمان نیست (20).
همزمان بودن پنجه‏زنی موقعی است که ساقه اولیه به مرحله باز شدن گل‏ها رسیده و به دنبال آن پنجه‏های ثانویه به این مرحله می‏رسد. در تحقیقاتی که بر روی همزمان کردن پنجه زنی انجام گرفته و مکانیسم‏های کنترل پنجه‏زنی مطالعه شد، نتیجه گرفتند که غالبیت انتهایی با کاربرد هورمون‏های گیاهی و سایر تنظیم کننده‏های رشد تغییر می‏یابد (47).پنجه‏ها نسبت به ساقه اصلی بخصوص در رابطه با نگهداری سطح زنده برگ به تنش آب حساسیت بیشتری دارند. میزان حاصلخیزی خاک، شدت نور و تراکم گیاهی نیز در واکنش پنجه‏زنی موثر هستند (34).دوره‏ی نوری تاثیر کمی بر روی روند پنجه‏زنی دارد ولی پنجه‏زنی نسبت به درجه حرارت واکنش مشخصی را نشان نداد. همچنین اگر گیاهانی که در مرحله 4 تا 6 برگی بودند، برای چند روز در معرض متوسط درجه حرارت روزانه 18 درجه سانتی‏گراد قرار می‏گرفتند، پنجه زنی آن‏ها تحریک می‏شد.تمام این عوامل موثر حاکی ازآن است که تولید و بقاء پنجه‏ها با موادفتوسنتزی قابل دسترس رابطه دارند (34).
2-5-معرفی برخی از هیبریدهای سورگوم علوفه‏ای:
2-5-1- سورگوم علوفه‏ای واریته اسپیدفید:
این هیبرید دارای چند چین بوده و زود به گل می‏رود و در شرایط مختلف کشور بعد از 70-50 روز به گل می‏رود. این رقم مقاوم در برابر گرما، خشکی و تا حدی شوری بوده و سرعت رشد مجدد آن بالاست.
این رقم با سرعت بالایی که دارد حدود 8 هفته بعد از کاشت می‏توان اولین چین‏برداری را انجام داد و چین‏های بعدی در مدت تقریبی 6 هفته آماده برداشت می‏شود. در حال حاضر بذر سورگوم علوفه‏ای هیبرید اسپیدفید از طریق کشت لاین‏های والد به میزان کافی در ایران تولید می‏شود (31).
2-5-2-سورگوم علوفه‏ای شیرین هیبرید شوگرگریز:
این هیبرید خوش‏خوراکی بالایی داشته و با افزایش طول دوره‏ی رشد خود میزان قند موجود در ساقه‏ی آن بالا رفته پس جهت تولید علوفه سیلویی رقم مناسبی است. رقم شوگرگریز گلدهی متوسط داشته که پس از 90 روز به گل می‏رود ولی چین‏های بعدی به حدود 80 روز کاهش می‏یابد (31).
2-5-3- سورگوم علوفه‏ای هیبرید جامبو:
این هیبرید از کشور استرالیا وارد ایران شده و رقمی‏ است که بسیار دیر به گل می‏رود که این هیبرید حدود 150 روز به گل می‏رود. میزان برگ آن نسبت به ساقه از درصد بالایی برخوردار است. درصد قابلیت هضم این واریته 8/69 بوده و در مناطق مختلف کشور از این رقم 2 تا 6 چین علوفه بدست آمد. این رقم مقاومت بالا به خشکی داشته و تحمل به شوری خوبی دارد. با افزایش سن گیاه ساقه‏ی آن شیرین شده و به همین دلیل یکی از ارقام مناسب برای تهیه علوفه سیلویی می‏باشد (31).
2-6-اکولوژی سورگوم:
سورگوم بیشتر در مناطق نیمه گرمسیری و معتدل مدیترانه‏ای رشد می‏نماید. از این نظر درعرض جغرافیایی 45 تا 49 درجه عرض شمالی و تا 40 درجه عرض جنوبی رشد می‏نماید. انواع علوفه‏ای و قندی آن بیشتر در عرض شمالی کاشته می‏شوند (18).
سورگوم از سازگاری اقلیمی بالایی برخوردار است و تا ارتفاع 4000 متری از سطح دریا می‏تواند کشت گردد. سورگوم به‏طور معمول گیاهی است روز کوتاه و طول روزهای 10 ساعتی موجب گلدهی زود هنگام آن می‏شود. افزایش طول روز سبب افزایش تولید ماده خشک و تا حدی حفظ کیفیت و تاخیر در گلدهی شده که این هم به ارقام بستگی دارد. اغلب سورگوم‏ها به‏ویژه نژادهای گرمسیری به روزهای کوتاه حساس هستند. حساسیت به طول روز مطلق نیست و به وسیله روند طول روز (افزایش یا کاهش) و مرحله نمو رویشی تعدیل می‏شود (15).
2-7- واکنش به خاک:
سورگوم را می‏توان در ردیف گیاهانی قرار داد که حساسیت کمی نسبت به نوع خاک از خود نشان می‏دهند. بهترین خاک برای سورگوم خاکی است که دارای عمق کافی، قوی و قابل تهویه و رطوبت را به اندازه کافی در خود نگه داشته و خاک‏های کمی اسیدی برای رشد سورگوم مناسب‏تر از خاک‏های خاک‏های قلیایی یا کمی قلیایی می‏باشد (47).
سورگوم را در اراضی با واکنش‏های متفاوت (5/8-5/4)pH= می‏توان کشت کرد. این گیاه در مقابل نمک و شوری خاک حساس بوده و بهترین خاک برای رشد و نمو آن خاک‏های رسی شنی است که از نظر مواد غذایی قوی باشند. خاک‏های شنی به علت آن‏که خیلی زود خشک و گرم می‏شوند، برای کاشت این گیاه مناسب نمی‏باشند (47).
سورگوم را برای تولید جارو باید در اراضی متوسط و حاصلخیز کشت نمود زیرا در غیر این صورت نمی‏تواند شاخه‏های طویل تولید نماید.در اراضی سنگین به شرط این‏که زهکشی شوند محصول خوبی خواهد داد. pH مناسب برای کشت سورگوم علوفه‏ای 8-5/6 می‏باشد (47).
2-8-مراحل رشد و نمو کلی سورگوم:
مرحله اول رشد شامل سبز شدن تا زمانی که مریستم انتهایی از حالت رویشی به زایشی تبدیل شود. مرحله دوم رشد از تشکیل پانیکول تا گلدهی و مرحله سوم رشد دوره پر شدن دانه است.
مرحله اول: این مرحله از زمانی که بذر کاشته شود تا خروج جوانه از زمین باتوجه به عمق کاشت، شرایط محیطی همانند دمای محیط و آب حدود 3 تا 10 روز طول می‏کشد. در این مرحله از رشد رویشی برگ ها و پنجه ها به طور کامل ظاهر شده و ریشه تقریبا به طور کامل استقرار پیدا می‏کند. مدت زمان لازم برای گذراندن این دوره بستگی به خصوصیات ژنتیکی و محیط دارد. از آن جایی که برخی از ارقام زودتر به گل می‏روند، اثر متقابل شدیدی بین دوره نوری و دوره گرمایی برای تعیین طول مدت مرحله اول در رشد سورگوم وجود دارد (34).
مرحله دوم: شامل توسعه برگ و ریشه و افزایش ماده خشک می‏باشد. 65 تا 75 درصد گسترش سطح برگ در این مرحله است. هر گونه تنشی که منجر به اختلال در این مرحله شود، سبب کاهش عملکرد بذر و علوفه می‏گردد. این مرحله با توقف توسعه سطح برگ و شروع گرده افشانی پایان می‏یابد (34).
مرحله سوم: این مرحله از گرده افشانی تا رسیدگی فیزیولوژیکی دانه طول می‏کشد و آخرین قسمت از چرخه زندگی سورگوم است (34).

2-9- زراعت سورگوم:
2-9-1-آماده کردن زمین:
زمینی که در آن سورگوم کاشته می‏شود بایستی بدون علفهای هرز باشد، پس بهتر است قبل از آن از نباتات وجینی و یا لگومینوزها استفاده کرد. هر چند این گیاه به کم آبی مقاوم است ولی بهتر است عملیات شخم را در پاییز انجام داد تا در زمستان رطوبت مناسبی در زمین ذخیره گردد (47).
اگر امکان داشته باشد می توان یک شخم در پاییز و شخم دوم را در اوایل بهار زد (47). در بهار هنگامی که درجه حرارت مناسب باشد و تاریخ کاشت فرارسد زمین را دیسک زده تا کلوخ ها به اندازه کافی خرد شود، سپس لولر زده شده تا زمین صاف و مناسب کاشت باشد. در تهیه زمین باید دقت کافی به عمل آید، زیرا جوانه اولیه سورگوم به کندی از زمین خارج شده و در این مرحله قدرت مقابله با عوامل نامساعد را ندارد (18).
پس عملیات تهیه بستر فیزیکی زمین را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:
1- یک دیسک سنگین پس از گاورو شدن جهت همگن کردن رطوبت خاک وجلوگیری از ایجادکلوخه های بزرگ.
2- یک نوبت گاوآهن عمیق.
3- یک یا دو نوبت دیسک.
4- یک نوبت لولر.
2-9-2زمان کاشت:
زمان کاشت سورگوم هنگامی است که درجه حرارت در عمق کاشت 12 درجه سانتی گراد باشد. درجه حرارت بیشتر باشد مدت زمان سبز شدن کوتاهترودرصد گیاهان سبز شده افزایش می‏یابد (47).کشت زود باعث می‏شود که دانه ها در زمین فاسد گردند و زراعت مورد هجوم علف‏های هرز قرار گیرد. اگر تاریخ کاشت به تعویق بیفتد زمین آب خود را از دست داده و شرایط مناسب رویش از بین می‏رود. در دمای کمتر از 7 درجه سانتیگراد بذور جوانه نمی‏زنند. بهترین درجه حرارت برای رویش 21 درجه سانتی گراد است و عمق کاشت 3 تا 5 سانتی متر می‏باشد (20و47).
بهترین زمان کاشت سورگوم در خوزستان در نیمه اول فروردین ماه در مناطق شمالی استان و نیمه اول اردیبهشت در جنوب می‏باشد. کشت زودتر از نیمه اول فروردین ماه به دلیل وجود مگس جوانه خوار سودانگراس موجب وارد شدن خسارت به بوته‏های جوان می‏گردد، که این آفت را می‏توان با رعایت تاریخ مناسب کاشت کنترل نمود.
کشت دیرتر از نیمه اول اردیبهشت ماه موجب از دست دادن فرصت زمانی مناسب و عدم استفاده گیاه از شرایط مناسب آب و هوایی جهت رشد و نمو شده و قاعدتا تعداد چین کمتری بدست خواهد آمد.
2-9-3-انتخاب بذر:

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید